بسیج؛ وقتی مسئولیت اجتماعی، داوطلبانه آغاز می‌شود

بسیج را نمی‌توان صرفاً در قالب یک نهاد اداری یا ساختار سازمانی تعریف کرد. بسیج، پیش از آنکه نام یک مجموعه باشد، تجربه‌ای اجتماعی از مسئولیت‌پذیری است؛ تجربه‌ای که بر پایه مشارکت داوطلبانه، اعتماد متقابل و تقدم منافع عمومی بر منافع فردی شکل گرفته است. همین ویژگی، بسیج را به پدیده‌ای متمایز در زیست اجتماعی ایران تبدیل کرده است.
در بزنگاه‌های مختلف، از بحران‌های طبیعی تا مسائل اجتماعی و فرهنگی، بسیج معمولاً پیش از آنکه سازوکارهای رسمی به‌طور کامل فعال شوند، در میدان حضور یافته است. این حضور نه الزاماً ناشی از دستور، بلکه برخاسته از احساس تعهد اجتماعی است. در منطق اسلامی، این نوع کنشگری، مصداق بارز «تعاون علی البر و التقوی» است؛ همکاری برای خیر عمومی بدون انتظار منفعت شخصی.
با این حال، یکی از چالش‌های جدی در حوزه بسیج، تقلیل آن به کارکردهای محدود و مقطعی است. وقتی بسیج فقط در شرایط بحرانی دیده شود، نقش‌های گسترده فرهنگی، اجتماعی و خدماتی آن از نگاه جامعه پنهان می‌ماند. اینجاست که رسانه نقشی تعیین‌کننده پیدا می‌کند. رسانه می‌تواند تصویر بسیج را به کلیشه‌های تکراری محدود کند، یا آن را به‌عنوان یک تجربه زنده از مشارکت اجتماعی بازنمایی نماید.
نگاه اسلامی به بسیج، نگاهی فراتر از سیاست‌زدگی است. بسیج زمانی می‌تواند سرمایه اجتماعی خود را حفظ کند که مردمی بماند، شنونده باشد و در متن نیازهای واقعی جامعه حرکت کند. حوزه‌های اقدام بسیج، اگر با شناخت دقیق مسائل اجتماعی و گفت‌وگوی مستمر با مردم همراه شود، می‌تواند الگویی الهام‌بخش برای نسل جدید باشد؛ نسلی که به دنبال معنا، اثرگذاری و مشارکت واقعی است.
بسیج، در بهترین تعریف خود، یادآور این حقیقت است که مسئولیت اجتماعی، منتظر بخشنامه نمی‌ماند. این سرمایه اگر درست فهم و روایت شود، می‌تواند یکی از پایدارترین پشتوانه‌های اجتماعی کشور باقی بماند.